Duiding door Regionale toesingscommissies
Psychisch lijden

In de eerste helft van de jaren negentig werd in verschillende rechterlijke uitspraken ruimte gecreëerd voor hulp bij zelfdoding in de psychiatrie. Cruciaal was de uitspraak van de Hoge Raad uit 1994 in de zaak – Chabot. In deze uitspraak bevestigde de Hoge Raad de al langer bestaande opvatting dat ook onaanvaardbaar en uitzichtloos psychisch lijden een basis kan vormen voor euthanasie of hulp bij zelfdoding. Wel sprak de Hoge Raad uit dat bij de beoordeling van dergelijke gevallen een ‘uitzonderlijk grote behoedzaamheid’ is vereist. In de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (Wtl) die in 2002 in werking trad, is deze norm van de Hoge Raad uit 1994 niet genoemd, maar deze uitspraak van de Hoge Raad vormt nog steeds geldend recht. Ook de Regionale toetsingscommissies (Rte’s) hanteren deze norm.

Vereiste van uitzonderlijke grote behoedzaamheid

Bij patiënten met psychisch lijden is er verscherpte aandacht nodig bij de beoordeling van de wettelijke zorgvuldigheidseisen inzake de ‘vrijwilligheid’ en ‘weloverwogenheid’ van een verzoek om hulp bij zelfdoding, in verband met de ‘wilsbekwaamheid’. En ook het bestaan van een redelijke andere oplossing moet goed worden onderzocht. Het psychisch lijden en het verzoek om zelfdoding kan namelijk voortkomen uit een behandelbare psychische aandoening. Is de psychische aandoening genezen of hanteerbaar voor de patiënt, dan kan de doodswens zijn verdwenen. Daarnaast moeten bijzondere eisen worden gesteld aan de deskundigheid van de onafhankelijke consulent

Combinatie van lichamelijke en psychische aandoening

In het bovenstaande gaat het om patiënten die een verzoek om euthanasie doen vanwege
lijden dat samenhangt met hun psychiatrische aandoening.

Het komt ook regelmatig voor dat de lijdensdruk van de patiënt vooral door somatische aandoeningen wordt veroorzaakt, maar
de patiënt daarnaast psychische problemen heeft. Die problemen kunnen ook bijdragen aan de door de patiënt ervaren lijdensdruk. Ook in deze gevallen zullen de arts en de consulent nadrukkelijk moeten overwegen of de psychiatrische problematiek van de patiënt de vrijwilligheid
of de weloverwogenheid van zijn verzoek mogelijk in de weg staat. Als de consulent geen psychiater is, kan het ook in een dergelijk geval nodig zijn een psychiater om advies te vragen. Een sombere stemming kan overigens, onder de omstandigheden waarin het euthanasieverzoek wordt gedaan, normaal zijn en hoeft dus op zichzelf geen teken van depressie te zijn.

Beleid van de Rte's

De gezamenlijke jaarverslagen van de RTE’s en de op hun website gepubliceerde oordelen geven een beeld van de wijze waarop de commissies de wettelijke zorgvuldigheidseisen voor euthanasie, zoals opgenomen in de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (WTL), interpreteren en toepassen in geval van psychiatrische aandoeningen. De in april 2015 verschenen Code of Practice is daarbij een hulpmiddel.

Deze Code geeft een overzicht op hoofdlijnen van de aspecten, die de commissies relevant achten bij de uitoefening van hun wettelijke taak, het toetsen van meldingen van levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding.

Koppeling naar wet
Koppeling naar Rijksoverheid: documenten over Levenseinde en euthanasie

Jurisprudentie
Blijf botsende waarden zorgvuldig afwegen in het euthanasiedebat

Uit het goede leven, d.d. 18 oktober 2019. Auteurs: Stef Groenewoud is gezondheidswetenschapper en ethicus. Theo Boer is hoogleraar ethiek van de gezondheidszorg. Beide auteurs zijn betrokken bij het Moral Compass…

Artsen melden niet altijd alle feiten over euthanasie

ND 11 april 2019, door Gerard Beverdam. De commissies die meldingen van euthanasie beoordelen, krijgen soms niet alle relevante feiten aangereikt. Daarom moeten zij in gevallen waarin wordt getwijfeld over…

Nota Medische ethiek van ministerie VWS en debat TK

Rijksoverheid. Auteur: minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Hugo de Jonge. Minister De Jonge (VWS) informeert de Tweede Kamer hoe het kabinet de komende jaren zal omgaan met medisch-ethische vragen en wat…

Vijftien jaar euthanasiewet: belangrijkste cijfers 2017

Nieuwsbericht van Regionale Toetsingscommissies (RTE’s), 07 maart 2018   In 2017 hebben de toetsingscommissies 6.585 meldingen van euthanasie ontvangen. 99,8% werd als ‘zorgvuldig’ beoordeeld. De groei is vergelijkbaar aan voorgaande…

Euthanasie is niet normaal, dwingt psychiater er niet toe

NRC, 2017 11 01 Auteur: Steven Matthijsen, psychiater en vice voorzitter van het Nederlands Artsenverbond (NAV) 

Psychiaters bezorgd dat Levenseindekliniek euthanasie makkelijker maakt

RTL Nieuws, 16 februari 2018 Psychiaters maken zich zorgen over het stijgende aantal psychiatrische patiënten dat toestemming krijgt voor een zelfgekozen dood. “De Levenseindekliniek doet goed werk, maar het lijkt…

‘Doodswens te vaak gehonoreerd – betrek psychiater’

Euthanasie van psychiatrisch patiënten kan zonder oordeel van de psychiater. Psychiaters zijn bezorgd.   Frederiek Weeda, interview van Esther van Fenema, psyciater, op 22 november 2017 in NRC   Binnen…

Verontrustende cultuuromslag rond de zelfgekozen dood

Opinie door Boudewijn Chabot, psychiater voor ouderen en onderzoeker van het zelfgekozen levenseinde, op 16 juni 2017 in NRC   Bericht voor de formatietafel. De Euthanasiewet biedt geen bescherming aan mensen…

Thema's aangaande Levenseinde (publicaties)
Omgaan met suïcidale patiënten: over preventieve maatregelen voor individuele situaties
Jaargang 22 - 28 juli 2015

PVH 18e jaargang – 2011 nr. 3/4, p. 082-086 Door Drs. Henrike Rebel Verplegingswetenschapper, heden docent verpleegkunde Christelijke Hogeschool Ede. Vanaf 2009 werkzaam als preventiewerker bij OptiMent, dat onderdeel is…